نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

جهان عرب پس از تحولات اجتماعی از سال 2011 به بعد شاهد دو پدیده درهم تنیده است: اولین مورد، وخیم­تر شدن وضعیت داخلی کشورهایی بوده است که خطر فروپاشی را تجربه کردند همانند لیبی، سوریه و یمن. مورد دوم ظهور بازیگران خشونت­آمیز غیردولتی مانند سازمان­های جهادی تروریستی، جنگ­سالاران، سندیکاهای جرایم سازمان­یافته و شبه­نظامیان مسلح وابسته به احزاب سیاسی و قبایل. پدیده دوم نتیجه طبیعی مورد اول است. هر دولتی پس از شکست، قادر به انحصار استفاده از زور، کنترل کامل بر قلمرو و تأمین امنیت مرزهایش نیست. این شرایط یک خلاء امنیتی و سیاسی ایجاد می­کند که محیط مناسبی برای گسترش بازیگران خشونت­آمیز غیردولتی محسوب می­شود. در حال حاضر در کشورهای عربی، نقش چنین بازیگرانی باعث شده است تا تلاش­های صلح­آمیز برای دولت‌ها سخت­تر و پیچیده­تر شود. این مقاله با هدف تجزیه و تحلیل دلایل بحران دولت­ملت در جهان پساعرب، پرسش اصلی مقاله آن است که مهم­ترین دلایل شکل­گیری و گسترش بازیگران غیردولتی خشونت­آمیز در جهان عرب چیست؟ ترکیب پیچیده و چندلایه­ای از عوامل اقتصادی، ساختار اجتماعی  مذهبی و عوامل سیاسی و بحران مشروعیت و مداخله مستمر کشورهای بیگانه برای پشتیبانی یا سرکوب گروه‌های تروریستی، به ناامنی و افزایش منازعات دامن زده است که این عوامل باعث ظهور بازیگران خشونت­آمیز غیردولتی در جهان عرب شده است.

کلیدواژه‌ها